İngiltere Krallığı

Genel Bakış

İngiltere Krallığı, Wikipedia'ya göre 927'de Æthelstan'ın birleşik İngiltere'nin ilk hükümdarı olarak tanınmasıyla başlar ve 1 Mayıs 1707'de İskoçya ile birleşip Büyük Britanya Krallığı'na dönüşmesiyle sona erer. Bu yaklaşık yedi buçuk yüzyılda ülke Norman fethini yaşadı, Magna Carta ile kralın yetkisine sınır çizilmesine tanık oldu, Fransa ile yüz yıla yakın savaştı, Roma ile bağını koparıp Kilise'yi kendi başına kurdu, bir iç savaşta kralını idam etti ve 1689'da Haklar Bildirgesi'yle parlamentonun yetkisini yazılı hâle getirdi. Sonraki dönemin devamı için bkz. Britanya İmparatorluğu.

Kaynaklar: [1]

927: Æthelstan ve Birleşik Krallık

Wikipedia'ya göre Æthelstan, 12 Temmuz 927'de Eamont Köprüsü'nde toplanan hükümdarların onu kral olarak tanımasıyla birleşik İngiltere'nin ilk hükümdarı oldu; “İngilizlerin Kralı” (Rex Anglorum) unvanı 928'e kadar fermanlarında kullanılıyordu. Bu maddenin dayandığı kaynaklar krallığın başlangıcı için 927'yi kullanır.

Kaynaklar: [1]

1066: Hastings ve Norman Fethi

Wikipedia'ya göre Fatih William, 14 Ekim 1066'da Hastings Muharebesi'nde Harold Godwinson'u yendi ve 25 Aralık 1066'da Westminster Abbey'de taç giydi. Fetih, ülkenin yönetici sınıfını değiştirdi. Ulusal Arşivler'in Domesday Book sayfası, 1086'ya gelindiğinde yaklaşık 2.000 Sakson toprak sahibinin mülklerinin yaklaşık 200 Norman baronun elinde toplandığını söyler. Bu, fethin yalnız askerî değil, mülkiyet düzeyinde de köklü bir yeniden dağıtım olduğunu gösterir.

Kaynaklar: [1] [2]

Domesday Book (1086)

Ulusal Arşivler'e göre Kral William, fetih sonrası kazandırdığı toprakların kime ait olduğu konusunda Norman lordları arasındaki anlaşmazlıkları çözmek ve ne kadar vergi toplayabileceğini belirlemek için 1086'da bir soruşturma emretti. Resmî müfettişler yerel jürilerle, yani hem Sakson İngilizcesini hem de Norman Fransızcasını ya da Latince'yi bilen rahipler ve görevlilerle çalıştı. Sorular yer adlarını, mülk sahiplerini, nüfusu, hayvan sayısını ve toprağın değerini kapsıyordu; değer üç ayrı zamanda ölçülüyordu: İtirafçı Edward döneminde, William'ın ilk dağıtımlarında ve 1086'da. Ulusal Arşivler kayıtta 13.000'den fazla yerin adı geçtiğini, Londra, Winchester, Durham ve Northumberland'ın kapsam dışı kaldığını yazar. Wikipedia'ya göre Domesday, hanehalkı reisi olarak yaklaşık 268.984 kişiyi ve 5.624 değirmeni kaydeder.

Kaynaklar: [2] [3]

Magna Carta (1215)

Ulusal Arşivler'e göre Magna Carta, 15 Haziran 1215'te Windsor ile Staines arasındaki Runnymede çayırında Kral John ile isyancı baronlar arasında bir barış uzlaşması olarak kabul edildi. Metin 63 maddeden oluşuyordu. En bilinen iki madde, özgür bir insanın “kanunun geçerli hükmü” dışında tutuklanamayacağını (madde 39) ve hiç kimseye adaletin satılmayacağını (madde 40) söyler. Wikipedia, 61. maddenin, kralın uyumunu denetleyecek 25 baronluk bir konsey kurduğunu ve krala kırk gün içinde uyum gösterme şartı koyduğunu yazar. (Ayrı bir madde için bkz. Magna Carta.)

Kaynaklar: [4] [6]

Magna Carta'nın Sonrası

British Library, Papa III. Innocentius'un 24 Ağustos 1215'te bir bulla ile Magna Carta'yı “utanç verici, aşağılayıcı, yasadışı ve haksız” ilan ettiğini ve “sonsuza dek hükümsüz” saydığını yazar; John, papalık üstünlüğüne başvurarak bunu istemişti. Wikipedia, iptalin Birinci Baronlar Savaşı'na yol açtığını yazar. British Library'ye göre John Ekim 1216'da öldüğünde tahtta dokuz yaşındaki III. Henry vardı ve baron desteğini geri kazanmak için gözden geçirilmiş bir Magna Carta yeniden yayımlandı. Wikipedia, belgenin 1216'da radikal hükümlerinden arındırılarak, 1217'de Lambeth Antlaşması kapsamında (“Magna Carta” adını da bu sırada aldı) ve 1225'te yeni vergilere karşılık yeniden yayımlandığını, I. Edward'ın 1297'de onu İngiltere'nin kanun defterine aldığını yazar.

Kaynaklar: [5] [6]

Parlamentonun Gelişimi

Wikipedia'ya göre I. Edward 13 Kasım 1295'te, parlamento yönetiminin gelişiminde önemli bir aşama sayılan “Model Parlamento”yu topladı. Aynı dönemde Edward, 1282'de Galler prenslerini yendi; Galler, VIII. Henry döneminde 1535–1542 arasındaki “Laws in Wales” yasalarıyla İngiliz hukukuna bağlandı.

Kaynaklar: [1]

Yüzyıl Savaşı (1337–1453)

Wikipedia'ya göre çatışma iki kaynaktan doğdu: 1328'de IV. Charles'ın erkek varis bırakmadan ölmesi ve annesi Charles'ın kız kardeşi olan III. Edward'ın Fransız tahtını istemesi; ayrıca Aquitaine Dükü olarak Gascony ve Guyenne topraklarını Fransa'ya bağlı bir vasal olarak elinde tutması. Fransız soyluları Salik hukukunu ileri sürerek VI. Philippe'i kral yaptı. Savaş aralıklı ve dönem dönem kesilen bir çatışmaydı: Wikipedia üç evreden söz eder. İngiliz zaferleri arasında Crécy (1346), Poitiers (1356, Fransa Kralı II. Jean esir alındı) ve V. Henry'nin Agincourt'u (1415) vardır; Jeanne d'Arc'ın Orléans kuşatmasındaki (1428–1429) müdahalesinden sonra Fransa Patay (1429), Formigny (1450) ve Castillon'da (1453) üstünlük kurdu. İngiltere Calais dışında kıta topraklarını yitirdi ve Calais'yi 1558'e kadar elinde tuttu (bkz. Fransa Krallığı).

Kaynaklar: [7]

Kara Veba ve Güller Savaşı

Kara Veba 1347–1351 arasında iki krallığı da vurdu; Wikipedia'ya göre Fransa nüfusunun yüzde 30–60'ını kaybetti, İngiltere ise daha hafif ama yine de ciddi kayıplar, ekonomik çöküş ve işgücü sıkıntısı yaşadı. Aynı kaynak, Yüzyıl Savaşı'nda kıta topraklarını yitiren soyluların hoşnutsuzluğunun 1455–1487 Güller Savaşı'na katkıda bulunduğunu yazar. Lancaster ve York hanedanları arasındaki bu iç savaş, VII. Henry'nin zaferiyle sona erdi ve Tudor dönemini başlattı.

Kaynaklar: [7]

Reform: Papalıkla Kopuş

Wikipedia'ya göre Papa VII. Clemens, VIII. Henry'nin 1527'de Aragonlu Catherine ile evliliğinin feshi isteğini reddedince Henry siyasi çözüme yöneldi. 1529–1536 arasındaki Reform Parlamentosu, papalık yetkisini kaldıran yasalar çıkardı; Birinci Üstünlük Yasası Henry'yi “İngiltere Kilisesi'nin Yüce Başı” ilan etti. 1534 tarihli İhanet Yasası, kralın üstünlüğünü reddetmeyi idam suçu yaptı ve Thomas More ile Kardinal John Fisher'ın idamlarıyla sonuçlandı. Manastırların kapatılması ve kilise servetlerine el konulması kraliyet hazinesini zenginleştirdi. VI. Edward döneminde (1547–1553) Protestanlık hız kazandı; 1549'da Genel Dua Kitabı yayımlandı ve bölgesel isyanlara yol açtı. I. Mary (1553–1558) Katolikliği geçici olarak geri getirdi. I. Elizabeth'in 1559'daki Üstünlük ve Tekdüzelik Yasaları ise Kilise'yi Roma'dan bağımsız kılarken “Katolik yapı ile Protestan teoloji arasında bir gerilim” yarattı.

Kaynaklar: [8]

Armada, Taçların Birliği ve İç Savaş

Wikipedia'ya göre 1588'de I. Elizabeth'in güçlendirdiği donanma İspanyol istila filosunu yendi. 1603'te İskoçya Kralı VI. James, I. James olarak İngiltere tahtına çıktı ve iki taç birleşti. I. Charles, “kralların ilahî hakkı” inancıyla hareket ediyor, parlamentonun onayı olmadan gemi vergisi gibi vergiler koyuyordu; Puritenlerin Katolik saydığı Yüksek Anglikan uygulamalarını destekledi. 1637'de İskoçya'ya Anglikan reformlarını dayatma girişimi Piskopos Savaşları'nı tetikledi ve Charles on bir yıllık kişisel yönetimden sonra Parlamento'yu yeniden toplamak zorunda kaldı. Wikipedia, savaşı üç evre olarak anlatır: 1642–1646, 1648–1649 ve 1650–1651. Naseby Muharebesi (14 Haziran 1645) Parlamento güçleri lehine bir dönüm noktasıydı; Charles 30 Ocak 1649'da idam edildi ve Commonwealth kuruldu; Worcester'daki zaferle (3 Eylül 1651) üçüncü savaş sona erdi.

Kaynaklar: [1] [9]

Görkemli Devrim ve Haklar Bildirgesi

1688'de III. William ve II. Mary, II. James'in yerine geçti (Wikipedia). 1689 tarihli Haklar Bildirgesi, parlamentonun onayı olmadan yasaların kraliyet yetkisiyle askıya alınmasının, ve parlamento onayı olmadan vergi konmasının yasa dışı olduğunu ilan etti, acımasız cezaları da yasakladı; düzenli parlamento toplantılarını, Avam Kamarası'nda serbest seçimleri ve parlamentodaki konuşma dokunulmazlığını güvence altına aldı. Aynı zamanda William ile Mary'yi ortak hükümdar belirledi ve Katolikleri tahttan dışladı. Wikipedia, metnin Amerikan Haklar Bildirgesi'ni (1789) ve Fransız İnsan Hakları Bildirgesi'ni (1789) etkilediğini, bugün de İngiltere, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'da yürürlükte bir yasa olduğunu yazar.

Kaynaklar: [10]

1707: Büyük Britanya'ya Dönüşüm

Wikipedia'ya göre İskoç Parlamentosu Birlik Antlaşması'nı 16 Ocak 1707'de onayladı; İngiltere'nin yasası 6 Mart 1707'de kraliyet onayı aldı ve her ikisi 1 Mayıs 1707'de yürürlüğe girerek Kraliçe Anne yönetiminde Büyük Britanya Krallığı'nı kurdu. Antlaşmayla İskoçya Presbiteryen kilisesini, ayrı hukuk sistemini ve Court of Session'ı korudu; gümrük ve para birliği kuruldu ve Hannover soyunun Protestan varisliği doğrulandı. İngiltere'nin amacı, İskoçya'nın farklı bir hükümdar seçmesini önlemekti. Bu tarihten sonra İngiltere ayrı bir siyasi varlık olmaktan çıktı.

Kaynaklar: [11]

Tartışma: Magna Carta Bir Özgürlük Belgesi miydi?

Magna Carta'yı evrensel haklar belgesi olarak görme geleneği tartışmalıdır. Wikipedia, modern tarihçilerin bu 19. yüzyıl yorumunu reddettiğini ve belgenin ortaçağ kral–baron ilişkilerini düzenlediğini, ancak simgesel gücünün sürdüğünü yazar. British Library da 1215 metninin yalnız soylulara ve baronlara yarar sağladığını, ancak sonraki kuşakların onun için yeni kullanımlar bulduğunu belirtir. Bu madde her iki bakışı da aktarır ve birini onaylamaz.

Kaynaklar: [6] [5]

Tartışma: Yüzyıl Savaşı Taht mı, Toprak mı Meselesiydi?

Wikipedia, çatışmanın iki köke dayandığını yazar: 1328 varislik krizi ve Gascony–Guyenne üzerindeki egemenlik anlaşmazlığı. Yakın tetikleyici 1337'de Philippe'in Gascony'yi geri alma girişimiydi; bunun üzerine Edward taht iddiasını askerî olarak yeniledi. Yani savaş tek bir nedene indirgenemez: hukuki bir taht iddiası ile Aquitaine'deki vasallık ilişkisinin doğurduğu siyasi gerilim birbirine bağlıdır. Kaynak ayrıca savaşın İngiliz ve Fransız milliyetçiliğini güçlendirdiğini, İngiltere'yi ekonomik olarak zayıflattığını yazar.

Kaynaklar: [7]

Tartışma: 1707 Bir Birleşme miydi, Zorla İlhak mı?

Wikipedia'ya göre birlik İskoçya'da geniş bir muhalefetle karşılandı; çağdaş gözlemcilerin “krallığın dörtte üçünün” karşı olduğunu söylediği aktarılır, buna karşın Saray Partisi, patronaj ve vaat edilen ekonomik yararlarla yasayı geçirdi. İskoçya'nın 1690'lardaki Darién girişiminin çöküşü ve Seyrüsefer Yasaları'nın baskısı, İskoçya açısından ekonomik gerekçeleri oluşturuyordu. Bu nedenle kaynaklar birleşmeyi hem karşılıklı çıkara dayalı bir anlaşma hem de baskı ve rüşvetle geçmiş bir süreç olarak anlatabilir; bu maddede ikisi de belirtilmiş, biri seçilmemiştir.

Kaynaklar: [11]

Bugüne Mirası

İngiltere Krallığı'nın en görünür mirası anayasal düşüncedir: Magna Carta'nın kalan üç maddesi (Wikipedia'ya göre 1297 baskısında yer alan ve bugün İngiltere ve Galler'de yürürlükte olanlar) ile 1689 Haklar Bildirgesi, parlamentonun kral karşısındaki yerini tanımlayan belgeler arasında sayılır. İngiltere Krallığı 1707'de Büyük Britanya Krallığı'na dönüştü; devamı için bkz. Britanya İmparatorluğu.

Kaynaklar: [6] [10]

Önemli Hükümdarlar

• Æthelstan927

  Eamont Köprüsü'nde birleşik İngiltere'nin ilk kralı olarak tanındı; “İngilizlerin Kralı” unvanını 928'e kadar kullandı.

• Fatih William1066–1087

  Hastings'te kazandı, 25 Aralık 1066'da taç giydi ve 1086 Domesday soruşturmasını emretti.

• Kral John1215

  15 Haziran 1215'te Magna Carta'yı kabul etti; 1216 Ekim'inde öldü.

• I. Edward1282–1297

  1282'de Galler prenslerini yendi, 1295'te Model Parlamento'yu topladı ve 1297'de Magna Carta'yı kanun defterine aldı.

• VIII. Henry1534

  1534'te Roma ile kopuşu gerçekleştirdi ve Kilise'nin Yüce Başı oldu.

• I. Elizabeth1558–1603

  1559 Üstünlük ve Tekdüzelik Yasaları; 1588'de İspanyol Armadası'nı yendi.

• I. Charles1642–1649

  Parlamentoyla çatışması iç savaşa yol açtı; 30 Ocak 1649'da idam edildi.

Kilit Olaylar Kronolojisi

• 1 Mayıs 1707

  Büyük Britanya Krallığı kuruldu.

• 12 Temmuz 927

  Æthelstan Eamont Köprüsü'nde kral olarak tanındı.

• 13 Kasım 1295

  Model Parlamento toplandı.

• 14 Ekim 1066

  Hastings Muharebesi: Fatih William, Harold Godwinson'u yendi.

• 15 Haziran 1215

  Magna Carta Runnymede'de kabul edildi.

• 24 Ağustos 1215

  Papa III. Innocentius Magna Carta'yı iptal etti.

• 25 Aralık 1066

  William Westminster Abbey'de taç giydi.

• 30 Ocak 1649

  I. Charles idam edildi.

• 1086

  Domesday soruşturması tamamlandı.

• 1282

  I. Edward Galler prenslerini yendi.

• 1337

  Yüzyıl Savaşı başladı.

• 1347–1351

  Kara Veba.

• 1453

  Castillon Muharebesi; Yüzyıl Savaşı sona erdi.

• 1455–1487

  Güller Savaşı.

• 1534

  VIII. Henry Kilise'nin Yüce Başı ilan edildi.

• 1559

  Üstünlük ve Tekdüzelik Yasaları.

• 1588

  İspanyol Armadası yenildi.

• 1603

  Taçlar Birliği.

• 1689

  Haklar Bildirgesi.

Kaynaklar ve ileri okuma

Numaralı kaynaklar, bağlantı verilen bölümlerdeki açıklamaları destekler; diğer bağlantılar ileri okuma içindir.

1. Wikipedia — Kingdom of England (üçüncül kaynak)

   927'den 1707'ye kronoloji. Üçüncül kaynaktır.

2. The National Archives — Domesday Book

   1086 soruşturmasının nedeni, yöntemi, kapsamı ve Norman toprak dağılımı.

3. Wikipedia — Domesday Book (üçüncül kaynak)

   Kayıt sayıları, kapsam dışı bölgeler, cilt yapısı. Üçüncül kaynaktır.

4. The National Archives — Magna Carta, 1215

   Runnymede, 63 madde, madde 39–40, günümüze ulaşan nüshalar.

5. The British Library — Shameful and Demeaning: The Annulment of Magna Carta

   Papalık iptali, John'un ölümü, yeniden yayımlar, mirası.

6. Wikipedia — Magna Carta (üçüncül kaynak)

   61. madde, yeniden yayımlar, 1297, kalan maddeler ve tarihyazımı. Üçüncül kaynaktır.

7. Wikipedia — Hundred Years' War (üçüncül kaynak)

   Savaşın nedenleri, aşamaları ve sonuçları. Üçüncül kaynaktır.

8. Wikipedia — English Reformation (üçüncül kaynak)

   Henry VIII'in Roma'dan kopuşu ve Elizabeth'in düzenlemesi. Üçüncül kaynaktır.

9. Wikipedia — English Civil War (üçüncül kaynak)

   1642–1651 savaşları, nedenleri ve sonuçları. Üçüncül kaynaktır.

10. Wikipedia — Bill of Rights 1689 (üçüncül kaynak)

    Haklar Bildirgesi'nin hükümleri ve etkisi. Üçüncül kaynaktır.

11. Wikipedia — Acts of Union 1707 (üçüncül kaynak)

    Birlik Antlaşması'nın süreci, hükümleri ve İskoç muhalefeti. Üçüncül kaynaktır.